Chiến thắng Hòa Binh thành công xuất sắc về chỉ đạo chiến lược của Đảng và bài học lịch sử

Thời điểm diễn ra Chiến dịch Hòa Bình (10.12.1951 - 25.2.1952), địa bàn Quân khu 1 ngày nay là một phần của Liên khu Việt Bắc . Trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, Việt Bắc là địa bàn diễn ra nhiều chiến dịch có ý nghĩa chiến lược, làm thay đổi cục diện chiến tranh như Chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông 1947, Chiến dịch Biên Giới 1950… Trong Đông - Xuân 1951 - 1952, thực hiện chủ trương và sự lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng Quân ủy và Bộ Tổng Tư lệnh, quân và dân Liên khu Việt Bắc nói chung, các tỉnh trên địa bàn Quân khu 1 ngày nay nói riêng, đã đẩy mạnh tác chiến trên hướng phối hợp, góp phần vào thắng lợi chung của Chiến dịch Hòa Bình.

Sau thất bại ở biên giới Việt - Trung trong Thu - Đông 1950, thực dân Pháp ráo riết triển khai thực hiện Kế hoạch Đờ Lát, củng cố và tăng cường xây dựng một lực lượng lớn binh lực ở đồng bằng Bắc Bộ. Tháng 11 năm 1951, quân Pháp tập trung một lực lượng lớn mở cuộc tiến công đánh chiếm Hòa Bình nhằm giành lại quyền chủ động chiến lược; mở rộng khu chiếm đóng, bịt chặt cửa ngõ phía Tây Nam đồng bằng Bắc Bộ, chặn đường liên lạc vận chuyển của ta giữa Việt Bắc và các liên khu 3, 4; tiêu diệt một bộ phận chủ lực và phá sự chuẩn bị tiến công Thu - Đông của ta. Cuộc tiến công do tướng Xalăng  - Phó Tổng Chỉ huy quân viễn chinh Pháp ở Đông Dương trực tiếp chỉ huy.

Ngày 15 tháng 11 năm 1951, Tổng Quân ủy họp mở rộng, sau khi nghe Bộ Tổng Tham mưu báo cáo tình hình địch đánh chiếm vào Hòa Bình và tình hình sẵn sàng chiến đấu của bộ đội ta, đã đề xuất hoãn mở chiến dịch ở Liên khu 3 để mở chiến dịch tại Hòa Bình. Ta nhận định mở Chiến dịch Hòa Bình là có lợi hơn vì địch mới ra chưa được củng cố. Hòa Bình là chiến trường rừng núi nên ta dễ bao vây, chia cắt địch, mặt khác việc tiếp giáp với Việt Bắc, có điều kiện cơ động lực lượng và bảo đảm hậu cần thuận lợi. Hơn nữa, các đại đoàn chủ lực của ta lại đều đang bố trí gần Hòa Bình, tranh thủ được thời gian nổ súng sớm; ta không thể để địch chia cắt hành lang liên lạc và đường vận chuyển giữa Liên khu Việt Bắc với Liên khu 3 và Liên khu 4 vì sẽ gây nhiều khó khăn, phức tạp sau này.