Trong dòng chảy của lịch sử thế giới thời cận - hiện đại, Khu phi quân sự (Demilitary zone - DMZ) là một hiện tượng đặc biệt xuất hiện ở nhiều nơi do những mục đích khác nhau, nhưng chủ yếu nhằm duy trì hòa bình tạm thời khi so sánh lực lượng các bên liên quan không thể dứt điểm được cuộc chiến hoặc ngăn chặn nguy cơ xung đột bùng nổ, đe dọa an ninh khu vực và thế giới. Đó là "vùng lãnh thổ không bố trí lực lượng vũ trang, không có các căn cứ quân sự, công trình quốc phòng, phương tiện và hoạt động quân sự, do điều ước quốc tế hoặc thỏa thuận của các bên tham chiến quy định" . Ở Việt Nam, trong bối cảnh quốc tế phức tạp dưới tác động của chiến tranh lạnh và tương quan lực lượng trên chiến trường giữa ta và Pháp, nhằm kết thúc chiến tranh và lập lại hòa bình, Hiệp định Genève 1954 về Việt Nam (Hội nghị Giơ-ne-vơ) quyết định lấy sông Hiền Lương - Vĩ tuyến 17 làm giới tuyến quân sự tạm thời trong 2 năm và một khu phi quân sự sẽ được thiết lập ở đôi bờ giới tuyến.
Như vậy, từ chỗ ghi nhận thắng lợi của nhân dân Việt Nam sau gần một thế kỷ bền bỉ đấu tranh chống thực dân Pháp để giành độc lập, Khu phi quân sự - Vĩ tuyến 17 trở thành điểm khởi đầu của một cuộc trường chinh mới ròng rã 21 năm: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975), bởi nơi đây "có một tính chất quan trọng đặc biệt đối với ta cũng như đối với địch. Nó là nơi đấu tranh gay go quyết liệt giữa hai chế độ về mọi mặt chính trị, văn hóa, xã hội, kinh tế"1. Tại đây, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của quân dân ta diễn ra trên các lĩnh vực chính trị, quân sự, văn hóa, ngoại giao,... với sự đa dạng, phong phú và quyết liệt về những hình thức và biện pháp đấu tranh để từng bước đánh bại mọi âm mưu và thủ đoạn chống phá cách mạng của đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn, tiến tới giải phóng Khu phi quân sự Nam, xóa bỏ đường giới tuyến chia cắt đất nước.
Trên phạm vi thế giới, khu phi quân sự chính là dấu ấn xác định tương quan lực lượng giữa hai phe: Đế quốc chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa ở thời kỳ chiến tranh lạnh; là nơi mà "trách nhiệm quốc tế" đòi hỏi phải được thể hiện đối với Việt Nam trong việc thi hành đầy đủ những nội dung của Hiệp định Giơ-ne-vơ. Từ năm 1968, vấn đề khu phi quân sự càng thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế khi nó trở thành một trong những nội dung đàm phán gần như xuyên suốt Hội nghị Pa-ri (1968-1973) giữa phái đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa với phái đoàn Hoa Kỳ.
Cuốn sách nhằm làm rõ bối cảnh ra đời và quá trình thiết lập Khu phi quân sự sau Hiệp định Giơ-ne-vơ; giới hạn và thời gian tồn tại trên thực tế của nó; vai trò của Khu phi quân sự trong cuộc đụng đầu giữa hai thế lực: Cách mạng và phản cách mạng trong giai đoạn 1954-1975; nội dung, đặc điểm, ý nghĩa của cuộc "chạy đua" nhằm thể hiện sự vượt trội của hai chế độ: Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Việt Nam cộng hòa tại vùng đất có vị trí chiến lược đối với cả hai bên; thông qua đó làm rõ những hình thức và biện pháp đấu tranh của quân dân ta trong cuộc đấu tranh bảo vệ Vĩnh Linh - tuyến đầu của miền Bắc xã hội chủ nghĩa và giải phóng Khu phi quân sự Nam, xóa bỏ đường giới tuyến quân sự tạm thời năm 1967.
Nhân cuốn sách Khu phi quân sự - Vĩ tuyến 17 (1954-1967) được xuất bản, tác giả trân trọng gửi lời biết ơn sâu sắc đến PGS, TS. Lê Cung, cảm ơn những nhân chứng, các nhà khoa học và đồng nghiệp... đã giúp đỡ động viên trong quá trình nghiên cứu biên soạn; cảm ơn Nhà xuất bản Quân đội nhân dân đã giúp đỡ để cuốn sách đến với bạn đọc.
Dù đã cố gắng sưu tầm, tham khảo nhiều tư liệu lịch sử để khắc hoạ cuộc đấu tranh của quân và dân ta tại Khu phi quân sự - Vĩ tuyến 17, song cuốn sách chắc chắn sẽ không tránh khỏi những hạn chế, khiếm khuyết, rất mong được sự đóng góp, giúp đỡ của bạn đọc gần xa và các nhân chứng lịch sử để tác giả bổ sung chỉnh sửa cho lần tái bản.
Vĩnh Linh, tháng 5-2017
Tác giả Tiến sĩ HOÀNG CHÍ HIẾU
Thông tin xuất bản
- Tác giả
- TS Hoàng Chí Hiếu
- Thể loại
- Sách lịch sử và hồi kí quân sự
- Năm xuất bản
- 2017
- Số trang
- 272
- Khổ sách
- 14,5 x 20,5
