Xét trên cả phương diện lý luận và thực tiễn đều cho thấy kinh tế, quốc phòng, an ninh và đối ngoại tuy là những lĩnh vực hoạt động khác nhau, nhưng có quan hệ biện chứng với nhau, trong đó kinh tế là nhân tố xét đến cùng quyết định quốc phòng, an ninh và đối ngoại; quốc phòng, an ninh và đối ngoại cũng tác động trở lại cả tích cực và tiêu cực đối với kinh tế. Tuy nhiên, trong từng quốc gia khác nhau, ở mỗi nước trong từng giai đoạn lịch sử khác nhau, việc giải quyết và xử lý mối quan hệ giữa phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại bên cạnh các điểm giống nhau cũng có các đặc thù, khác biệt về mục đích, yêu cầu, nội dung, phương thức tiến hành.
Trên thế giới hiện nay, các quốc gia độc lập, có chủ quyền dù có chế độ chính trị khác nhau, nhưng đều có mối quan tâm chung là chăm lo xây dựng phát triển đất nước giàu về kinh tế, mạnh về quốc phòng, an ninh, có vị thế, uy tín trong quan hệ quốc tế. Trong khi đó, tình hình thế giới vẫn còn nhiều diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường, hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, nhưng sự cạnh tranh địa chiến lược giữa các nước lớn mà điển hình là Mỹ, Nga, Trung Quốc ngày càng quyết liệt về chủ quyền và lợi ích ở cả cấp độ khu vực và toàn cầu, cả trên không và trên biển; đã và đang tác động mạnh mẽ theo các chiều hướng khác nhau cả tích cực và tiêu cực đến sự phát triển kinh tế, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của các quốc gia; gây ra những nguy cơ như chiến tranh, xung đột, chạy đua vũ trang, hoạt động can thiệp, lật đổ, chiến tranh thương mại; những mâu thuẫn về dân tộc, sắc tộc, giai cấp, tôn giáo, chiến tranh cục bộ, tranh chấp lãnh thổ, biển, đảo, tài nguyên vẫn đang là những nguyên nhân chính làm gia tăng rủi ro đối với môi trường kinh tế, chính trị, an ninh quốc tế nói chung, trong đó có Việt Nam.
Toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, toàn diện cùng với sự phát triển mạnh mẽ cả về tốc độ, quy mô của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với những trụ cột chính là vạn vật kết nối (internet of things - IoT), trí tuệ nhân tạo (Artificial intelligence - AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud Computing), kinh tế số đang đặt ra rất nhiều vấn đề mới cả về thời cơ và thách thức đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và đối ngoại của mỗi nước. Bên cạnh những cơ hội lớn mà các nước có thể tận dụng để chuyển hóa thành các nguồn lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường quốc phòng, an ninh và đối ngoại là khó khăn thách thức đặt ra rất lớn như: Nguy cơ bị lệ thuộc về kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại; sức ép chọn phe tăng lên dưới tác động của cạnh tranh địa chính trị, nhất là cạnh tranh nước lớn; một số nước lớn lợi dụng toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và thành tựu của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư để xâm phạm lợi ích, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh thổ, biển, đảo của các nước khác; sự xuất hiện của những vấn đề mới đối với quốc phòng, an ninh, nhất là vấn đề an ninh phi truyền thống như chiến tranh trên không gian mạng, an ninh mạng, an ninh kinh tế, an ninh môi trường, năng lượng, an ninh con người,... Đặc biệt hiện nay, vấn đề xung đột quân sự ở một số khu vực trên thế giới, mà điển hình là xung đột quân sự Nga - Ucraina, Hamas - Ixraen; các hoạt động quân sự có chiều hướng gia tăng cả về quy mô, cường độ trên tất cả các không gian chiến lược, bao gồm đất, biển, trời, vũ trụ, không gian mạng; đang đặt ra những thách thức và yêu cầu mới cần phải được nhận thức, dự báo và có các phương án ứng phó kịp thời, phù hợp trong kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại.
Vì vậy, kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường, củng cố vững mạnh về quốc phòng, an ninh và mở rộng, nâng cao hiệu quả quan hệ đối ngoại đang là đòi hỏi cả về khách quan và chủ quan, cấp thiết đối với hầu hết các quốc gia trên thế giới hiện nay.
Đối với Việt Nam, do ở vị trí địa chiến lược quan trọng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương nên trong lịch sử cũng như hiện nay, Việt Nam vẫn luôn bị nhiều nước lớn nhòm ngó, can thiệp, tác động, đe dọa, xâm phạm chủ quyền, quyền và lợi ích hợp pháp của đất nước nhằm phục vụ cho những tham vọng và lợi ích của họ. Do vậy, chúng ta vẫn luôn phải thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, việc thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược trên đã được nhận thức và vận dụng linh hoạt, sáng tạo, ngày càng phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước trong từng thời kỳ bằng chủ trương kết hợp giữa kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh, đối ngoại và kết hợp quốc phòng, an ninh, đối ngoại với kinh tế - xã hội. Nhờ đó, gần 40 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, phát triển mạnh mẽ, vượt bậc và toàn diện so với những năm trước đổi mới. Quy mô, trình độ nền kinh tế được nâng lên. Đời sống nhân dân cả về vật chất và tinh thần được cải thiện rõ rệt; quốc phòng, an ninh được tăng cường, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Quan hệ đối ngoại và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, toàn diện; giữ vững môi trường hòa bình để phát triển đất nước, tranh thủ các điều kiện thuận lợi từ bên ngoài để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam tiếp tục được nâng cao. “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu to lớn trên, sự kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại trên các mặt cụ thể vẫn còn hạn chế: Kinh tế - xã hội phát triển vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của đất nước và còn nhiều khó khăn, thách thức; quán triệt, tổ chức triển khai thực hiện các nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước về quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc có lúc, có nơi chưa nghiêm, hiệu quả chưa cao; hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế có mặt, có lúc chưa theo kịp diễn biến của tình hình, chưa lường hết những tác động bất lợi; kết hợp kinh tế, văn hóa, xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại ở một số địa phương, đơn vị thiếu hiệu quả, còn biểu hiện chủ quan, mất cảnh giác, nặng về lợi ích kinh tế đơn thuần, trước mắt, sự phối hợp giữa các lực lượng chưa thực sự đồng bộ.
Trong thời gian tới, những tác động mạnh mẽ cả tích cực và tiêu cực của tình hình thế giới, khu vực và trong nước, nhất là Cách mạng công nghiệp lần thứ tư sẽ ảnh hưởng đến việc kết hợp phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của Việt Nam. Do đó, để thực hiện thành công hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa được cụ thể hóa trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới; trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại; trong từng địa phương, vùng, địa bàn chiến lược và trong từng nhiệm vụ, chương trình, kế hoạch cụ thể để ngăn ngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột “từ sớm, từ xa”; bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, vùng trời, vùng biển; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước trong bối cảnh mới đang đặt ra nhiều vấn đề cần được giải đáp sâu sắc cả trên phương diện lý luận và thực tiễn. Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến các khía cạnh khác nhau của kết hợp phát triển kinh
tế - xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại, song đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại ở Việt Nam trong bối cảnh mới.
Vì vậy, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân xuất bản cuốn sách chuyên khảo “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại ở Việt Nam trong bối cảnh mới” do Trung tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Bạo làm chủ biên.
Cuốn sách gồm ba phần:
Phần thứ nhất: Lý luận về kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại.
Phần thứ hai: Thực trạng và những vấn đề đặt ra trong kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại ở Việt Nam qua gần 40 năm đổi mới.
Phần thứ ba: Yêu cầu, nhiệm vụ, giải pháp kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại ở Việt Nam trong bối cảnh mới.
Mặc dù đã rất cố gắng trong nghiên cứu, biên soạn, song cuốn sách khó tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót, rất mong bạn đọc góp ý kiến, phê bình.
Xin giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.
NHÀ XUẤT BẢN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN
Thông tin xuất bản
- Tác giả
- Trung tướng, PGS, TS. Nguyễn Văn Bạo (chủ biên)
- Thể loại
- Một số sách khác
- Năm xuất bản
- 2024
- Số trang
- 336
- Khổ sách
- 14,5 x 20,5
