Chiến tranh và những trận chiến giữa thời bình

Thượng tá - Nhà báo Trần Đình Bá sinh năm 1944 tại vùng gò đồi bán sơn địa thuộc xã Thanh Long, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An trong gia đình giàu truyền thống cách mạng. Ông rất tự hào từ thời Xôviết Nghệ - Tĩnh, gia đình ông có số đảng viên đủ một chi bộ Đảng, có cha là Nông hội trưởng Nông hội đỏ tại địa phương, ông nội và chú ruột bị địch giết hại. Cụ Nguyễn Thị Hào, thân mẫu ông là người có công với cách mạng, là cơ sở nuôi giấu cán bộ và tổ chức in truyền đơn của phong trào Xôviết Nghệ - Tĩnh. Cụ là người cầm cờ dẫn đầu đoàn biểu tình phá huyện lỵ Thanh Chương thời kỳ 1930 - 1931. Trong phòng khách, ông trang trọng treo hai bức ảnh khổ lớn - cụ Nguyễn Thị Hào chụp chung với Tổng Bí thư Đỗ Mười và Chủ tịch nước Lê Đức Anh trong ngày lễ vinh danh những người và gia đình có công với nước (cuối năm 1994). Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, anh trai ông hy sinh ở vùng tuyến lửa Quảng Bình, trên dòng sông Nhật Lệ.

Nhưng cũng thật éo le, sau khi học xong cấp III, ông không được vào đại học như những người bạn cùng thời vì đơn giản, gia đình bị quy “thành phần địa chủ” trong cải cách ruộng đất. Mãi năm 1969, sau khi đã chuyển nơi cư trú khỏi địa phương, ông mới vào học tại Trường Tuyên huấn Trung ương, lớp Báo chí - Xuất bản trình độ đại học, khóa I. Năm 1972, khi đang học năm cuối, ông được điều vào Quảng Trị với tư cách phóng viên chiến trường. Ở đây, ông đã sống, viết và chiến đấu như người lính thực thụ giữa mùa hè đỏ lửa năm 1972.

Sau khi Hiệp định Pari được ký kết, mùa khô năm 1973, ông có mặt ở chiến trường miền Đông Nam Bộ với tư cách phóng viên của Báo Quân giải phóng miền Nam, lăn lộn khắp các mặt trận từ “tam giác sắt” Củ Chi - Trảng Bàng - Suối Ngô đến vùng ven Sài Gòn khốc liệt. Ông lại xuống vùng Bà Rịa - Long Khánh, đến với các chiến sĩ đặc công Rừng Sác để viết về những trận đánh và những chiến công oanh liệt của quân và dân miền Đông Nam Bộ. Trong mùa Xuân toàn thắng 1975, Trần Đình Bá đi cùng một cánh quân tiến về giải phóng Sài Gòn.

Khi chiến tranh kết thúc cũng là lúc Báo Quân giải phóng miền Nam hoàn thành nhiệm vụ vẻ vang của mình. Năm 1976, ông về công tác ở Báo Quân đội nhân dân rồi trở thành cây bút nổi tiếng về phóng sự điều tra những tiêu cực xã hội thời kỳ đầu đổi mới. Các thế hệ nhà báo xem Trần Đình Bá như một cây bút tiên phong trong phòng, chống tham nhũng - một thứ “giặc nội xâm” trong giai đoạn đất nước bước vào cơ chế thị trường, đổi mới và hội nhập quốc tế.

Trong mấy chục năm cầm bút, ngoài viết báo như một thiên chức, Trần Đình Bá còn cho xuất bản một số cuốn sách gây tiếng vang, được bạn đọc đón đợi như: “Hành trình đến chân lý” (1990); “Một chặng đường làm báo” (1999); “Vui với cuộc đời” (2011) và một kịch bản phim “Nước mắt thời mở cửa”.

Năm nay, ở tuổi 80, Trần Đình Bá xuất bản cuốn sách “Chiến tranh và những trận chiến giữa thời bình” như một kỷ niệm khép lại cuộc đời cầm bút quả cảm, quang vinh và nhiều giông gió của mình. Cuốn sách được chia làm 3 phần:

- Phần I: “Những chiến công và những con người bất tử”. Là nhà báo đã đi qua chiến tranh, tác giả rất nặng lòng với quá khứ đau thương nhưng hào hùng của dân tộc. Ông trở lại chiến trường xưa, viết một loạt bút ký về các chiến sĩ đặc công Rừng Sác năm nào. Bút ký dài kỳ này đã được Báo Quân đội nhân dân đăng tải từ ngày 14 đến ngày 22 tháng 12 năm 1980 trong dịp kỷ niệm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam. Có thể xem Trần Đình Bá là người đầu tiên viết về những chiến công huyền thoại của Đoàn 10 đặc công Rừng Sác, mặc dù sau này còn một số cuốn sách viết kỹ càng hơn về họ, đặc biệt là cuốn “Một thời Rừng Sác” của Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Bá Ước, nguyên Đoàn trưởng Đoàn 10 đặc công “xuất quỷ nhập thần”. Ở phần này của cuốn sách còn có bài “24 năm đi tìm mẹ con tử tù Côn Đảo” là câu chuyện rất xúc động về chị Lê Hồng Quân - nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn biệt động Lê Thị Riêng và mẹ chị - bà Lê Thị Xuân, một chiến sĩ hoạt động bí mật tại nội đô Sài Gòn, đều bị địch bắt và đày ra Côn Đảo, được trao trả tháng 4 năm 1974 tại căn cứ Lộc Ninh.

- Phần II: “Những trận tiến công - Cuộc chiến giữa thời bình”, gồm 10 bài viết được xem là phần trọng tâm của cuốn sách. Vì là người có trách nhiệm với sự hy sinh vô bờ bến của dân tộc, không chấp nhận những tham nhũng, tiêu cực - thứ “giặc nội xâm”, Trần Đình Bá tiên phong trong công cuộc đấu tranh chống lại cái sai, cái ác, trở thành cây bút viết phóng sự điều tra nổi tiếng một thời. Hai bài đầu tiên của phần này viết cách nhau 10 năm: “Tham luận đọc tại Đại hội Nhà báo Việt Nam lần thứ VI” (3.1995); “Bản kiến nghị phòng, chống tham nhũng gửi Quốc hội” (10.2005) ông đều nói đến thực trạng quốc nạn của đất nước và trách nhiệm của người cầm bút, cũng như những giải pháp để phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Cả hai bài viết có trách nhiệm này đã gây tiếng vang lớn.

Chủ đạo trong phần này là 8 bài phóng sự điều tra về tham nhũng, tiêu cực ở Vinaconex, Công ty Sabeco, Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam và những sai phạm về đất đai ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Những phóng sự này khi ra đời đã gây ra những chấn động lớn nhưng nay đã trở thành xưa cũ. Sự cảnh tỉnh từ những bài báo nếu được ngăn chặn kịp thời, có hiệu lực thì tham nhũng, tiêu cực chắc sẽ không ngày càng nặng nề đến nỗi gần đây, nhiều cán bộ lãnh đạo bị mất chức, bị khai trừ ra khỏi Đảng, thậm chí phải vào tù. Và trên mặt báo vắng bóng những tên tuổi lớn về phóng sự điều tra mà Trần Đình Bá đã đi tiên phong của một thời vang bóng.

- Phần III: “Những lời tâm huyết của bạn bè, đồng nghiệp”, gồm hơn hai chục bài viết của những nhà văn, nhà báo, nhà nghiên cứu khá nổi tiếng dựng lên chân dung Nhà báo Trần Đình Bá - một người con của quê nghèo xứ Nghệ - không thỏa hiệp với tham nhũng, tiêu cực; tiên phong trong nghề báo cam go, nhưng lại rất giàu tình nghĩa với bạn bè, đồng đội. Có thể chia những bài viết này thành hai cụm khác nhau:

Mười hai bài đầu là những cảm nghĩ, cảm tưởng, bình luận, giới thiệu về một số cuốn sách đã xuất bản của Trần Đình Bá của các cây bút đáng ngưỡng mộ như Đại tá, Nhà văn Phạm Hoa - nguyên Phó Cục trưởng Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam; Nhà sử học Dương Trung Quốc - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Khoa học lịch sử Việt Nam; Nhà thơ tài hoa, lịch lãm Trần Ninh Hồ - Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam; Kim Quang Minh - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Tài nguyên - Môi trường và Bản đồ Việt Nam... Họ hiểu Trần Đình Bá và đánh giá cao nội dung những cuốn sách mà ông đã cho xuất bản. Đặc biệt trong phần này có bài viết rất đặc sắc: “Binh đạo Trần Đình Bá” của Nhà báo, Nhà văn Xuân Ba, đăng trên Báo Tiền phong viết về tính chiến đấu của hai cuốn sách “Hành trình đến chân lý” và “Vui với cuộc đời” của tác giả.

Sau cùng của phần này là 10 bài viết về những cuộc trao đổi với nhiều tác giả ở các tờ báo khác nhau của Trần Đình Bá về nghề nghiệp, về tính tiên phong, sự dấn thân của người viết phóng sự điều tra, trách nhiệm của nhà báo với cuộc đời. Đây là những cuộc trao đổi rất thú vị, qua đó người đọc hiểu được những trăn trở khôn nguôi của một nhà báo “bút sắc lòng trong” một thời vang bóng.

Là người lính gắn bó suốt một đời quân ngũ, Nhà báo Trần Đình Bá có ý nguyện cuốn sách này được xuất bản ở Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, giữa lúc Đảng ta mà đứng đầu là Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã và đang đẩy mạnh cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực với quyết tâm “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” làm trong sạch Đảng và củng cố niềm tin trong nhân dân. Thay mặt tác giả xin được trân trọng cảm ơn Nhà xuất bản Quân đội nhân dân đã tổ chức biên tập, xuất bản cuốn sách này. Trân trọng cảm ơn Nhà báo Trần Đình Bá và xin được giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.

Hà Nội, ngày 2 tháng 6 năm 2024

Tiến sĩ LƯU TRẦN LUÂN

Nguyên Ủy viên Hội đồng Biên tập xuất bản

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật

Thông tin xuất bản

Tác giả

Trần Đình Bá

Thể loại

Sách văn học, nghệ thuật, văn hóa phẩm

Năm xuất bản

2024

Số trang

460

Khổ sách

14,5 x 20,5