Hơn 30 năm công tác, giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng, tôi có điều kiện đến thăm và làm việc với nhiều cơ quan, đơn vị trong toàn quân, song có hai lần ra đơn vị trực tiếp đảm nhiệm công tác lãnh đạo, chỉ huy trên cương vị là Phó Chủ nhiệm Chính trị Trung đoàn An Lão, Sư đoàn Sao Vàng đóng quân ở tỉnh
Bắc Giang (2000 - 2001) và Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 1 (2010 - 2012) đóng quân ở tỉnh Thái Nguyên với tổng thời gian gần 3 năm. Khoảng thời gian gắn bó với vùng đất Chiến khu Việt Bắc xưa so với cuộc đời quân ngũ gần nửa thế kỷ của tôi là không nhiều song thật đáng quý, vô cùng trân trọng và rất đỗi tự hào. Nó đã giúp tôi “tắm mình trong thực tiễn quân sự”, trải nghiệm hoạt động công tác đảng, công tác chính trị, trực tiếp sinh hoạt với bộ đội “cùng ăn, cùng ở, cùng làm” và tiếp xúc với các tầng lớp nhân dân, hiểu hơn về đời sống của đồng bào các dân tộc miền núi.
Những hoạt động dân vận, tiếp xúc với nhân dân đã để lại trong tôi những ấn tượng sâu sắc; đặc biệt là tình cảm tốt đẹp về An toàn khu Định Hóa, Thái Nguyên - nơi “Thủ đô gió ngàn” Bác Hồ và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng đã ở, làm việc, lãnh đạo, chỉ đạo quân và dân ta vừa kháng chiến, vừa kiến quốc; làm nên Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Về thăm Chiến khu Việt Bắc và “Thủ đô gió ngàn”, tôi được mở rộng tầm mắt, hiểu rõ hơn về An toàn khu của cách mạng, đặc biệt là An toàn khu II - Hiệp Hòa, Bắc Giang thời kỳ tiền khởi nghĩa của Trung ương và Xứ ủy Bắc Kỳ - nơi các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt và nhiều đồng chí lãnh đạo Trung ương và Xứ ủy Bắc Kỳ đã ở, lãnh đạo nhân dân ta tiến hành Tổng khởi nghĩa, thực hiện cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945, giành chính quyền đầu tiên (cấp xã) trong cả nước. Qua đó, thấy rõ mối quan hệ chặt chẽ giữa An toàn khu Định Hóa, Thái Nguyên với An toàn khu II - Hiệp Hòa, Bắc Giang trong cách mạng Việt Nam. Đây không chỉ là dấu ấn sâu đậm về các sự kiện lịch sử mang tính bước ngoặt, mà còn là tài sản tinh thần quý giá, một sự may mắn đối với tôi bởi không phải ai mong muốn là có được niềm vinh dự, tự hào ấy và chính nó thật sự là áp lực, luôn nhắc tôi phải sống xứng đáng với các bậc tiền nhân.
Đúng là thực tiễn cao hơn lý luận vì nó có tính trực tiếp và tính phổ biến sinh động, là động lực nội tâm thôi thúc mạnh mẽ con người suy nghĩ và hành động. Từ thực tiễn công tác ở Cục Chính trị Quân khu 1, tôi đã học được nhiều kinh nghiệm quý về công tác lãnh đạo, chỉ huy, quản lý đơn vị và sau này. Sự giúp đỡ của lãnh đạo, chỉ huy các cơ quan, đơn vị và của đồng chí, đồng bào trên vùng Chiến khu Việt Bắc xưa là
một giá trị đầy tình nghĩa nhân văn. Sau lần “học việc” tại Trung đoàn An Lão, Sư đoàn Sao Vàng trở về Học viện Chính trị, tôi được bổ nhiệm giữ chức Phó Chủ nhiệm Khoa Triết
học, sau đó là Trưởng phòng Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Học viện Chính trị, ít lâu sau được Chủ tịch Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước công nhận và cấp
Bằng Phó Giáo sư Triết học (2005); Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú (2006).
Thế rồi sau một số năm công tác, giảng dạy, lần thứ hai cấp trên điều động tôi ra đơn vị giữ chức Phó Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 1. Được sống và tận mắt chứng kiến những hoạt động chính trị - quân sự ở tầm vĩ mô, cấp quân khu và đời sống của nhân dân 6 tỉnh tại vùng Chiến khu Việt Bắc xưa; được giao tổ chức các hoạt động công tác đảng, công tác chính trị; đặc biệt, được phân công thẩm định, tư vấn và hiệu đính cuốn sách “Lịch sử Cục Chính trị Quân khu 1” và “Lịch sử Lực lượng vũ trang Việt Bắc - Quân khu 1”, tôi có điều kiện tiếp cận nhiều tài liệu về Chiến khu Việt Bắc, về “Thủ đô gió ngàn”, về các sự kiện lịch sử đã diễn ra ở An toàn khu Định Hóa, Thái Nguyên. Từ đây, biết thêm nhiều điều chưa được bàn kỹ về An toàn khu II - Hiệp Hòa, Bắc Giang, bởi còn ít thông tin, tài liệu tuyên truyền, nhất là xã Hoàng Vân, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang - một trong những “địa chỉ đỏ” và là căn cứ địa của Trung ương thời kỳ tiền khởi nghĩa. Thực tiễn đem lại nhận thức mới, trong tôi xuất hiện ý tưởng nghiên cứu về An toàn khu II - Hiệp Hòa, Bắc Giang, viết một số bài báo nhằm tuyên truyền rộng rãi sự cần thiết phải tăng cường tuyên truyền và giáo dục lịch sử truyền thống cho thế hệ cán bộ, chiến sĩ trẻ, những người sinh ra, lớn lên và trưởng thành trong thời bình. Nhưng vì bận công việc, tôi chưa có điều kiện thực hiện.
Năm 2012, tôi trở về Học viện Chính trị công tác, được Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng giao giữ chức vụ Viện trưởng Viện Khoa học Xã hội Nhân văn quân sự Bộ Quốc phòng; Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương khóa V; được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân và phong quân hàm Thiếu tướng Quân đội
nhân dân. Lòng tri ân và ý định viết về An toàn khu II của Trung ương và Xứ ủy Bắc Kỳ thời kỳ tiền khởi nghĩa lại thôi thúc tôi như một mối tình duyên nợ.
Ngoài ý nghĩa tri ân đồng chí, đồng bào vùng Chiến khu Việt Bắc xưa, tri ân Đảng, Nhà nước, nhân dân và Quân đội đã đem đến cho tôi niềm vui, hạnh phúc; đã tin tưởng giao cho tôi những trọng trách, có được vị trí, học vị, học hàm và danh hiệu cao quý là nhờ ơn dày, nghĩa nặng, tình sâu mà mọi người dành cho tôi. Vì lẽ đó, khi được cấp trên điều về công tác ở Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Phụ trách Nhóm Chuyên gia 35 Quân ủy Trung ương, tiếp tục là Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương khóa VI, dù vẫn bận công việc chung nhưng tôi quyết tâm nghiên cứu, biên soạn cuốn sách nhỏ về An toàn khu II của Trung ương và Xứ ủy Bắc Kỳ thời kỳ tiền khởi nghĩa với tên gọi “Tầm vóc ATK II - Hiệp Hòa, Bắc Giang và “địa chỉ đỏ” Hoàng Vân thời kỳ tiền khởi nghĩa”. Đó là việc làm mang ý nghĩa “thanh toán món nợ lương tâm”, “tri ân đồng chí, đồng bào” và chính nó là lý do thứ nhất để cuốn sách này chào đời.
Điều thứ hai thôi thúc, động viên tôi phải cố gắng nhiều hơn nữa là làm một công việc gì đó thiết thực, bổ ích để hướng đến chào mừng kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, 35 năm Ngày hội Quốc phòng toàn dân; đặc biệt là hướng đến chào mừng kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (02.9.1945 - 02.9.2025) phù hợp với công tác nghiên cứu và nhận thức của mình. Đây là một công việc mới đòi hỏi rất công phu, nghiêm túc, cần nhiều thời gian vì nguồn tài liệu tích lũy chưa được nhiều, cần khảo sát thực tế kỹ càng.
Ý tưởng viết về An toàn khu II của Trung ương và Xứ ủy Bắc Kỳ thời kỳ tiền khởi nghĩa được thực hiện với quyết tâm cao và cố gắng truyền tải thông điệp “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây”, chúng ta có được cuộc sống hòa bình, hạnh phúc hôm nay là nhờ công ơn của Đảng, Bác Hồ, nhân dân, các anh hùng liệt sĩ, các bậc tiền bối đã cống hiến hy sinh vì nước, vì cách mạng; nhất định không được quên quá khứ hào hùng của dân tộc, của cách mạng Việt Nam. Quên lịch sử truyền thống là tự đánh mất cái “gốc” của nền văn hóa dân tộc, làm phôi phai bản sắc văn hóa quân sự nhân văn, sẽ mắc tội “vong ân bội nghĩa” với ông cha và dân tộc.
Ý thức về sự tri ân Đảng, Nhà nước, Quân đội, đồng chí, đồng bào cùng Chiến khu Việt Bắc xưa được nâng lên tầm cao, thể hiện rõ khát vọng và trách nhiệm người con của lực lượng vũ trang Quân khu 1 thật rõ ràng. Vì lẽ đó, tôi đã dành thời gian, công sức, tích lũy tài liệu, đi khảo sát thực tế; gặp gỡ và trao đổi với các nhân chứng lịch sử về nhiều vấn đề vướng mắc chưa giải quyết dứt điểm ở An toàn khu II và tìm lời giải đáp một cách thống nhất, rõ ràng. Tôi đã cố gắng xây dựng bản thảo cuốn sách với sự tiếp thu tối đa những gợi ý, tư vấn, giúp đỡ tận tình, hiệu quả về vật chất, tinh thần của những người thân sống cùng ngõ phố, đó là cụ ông Ngô Văn Luyến và cụ bà Nguyễn Thị Tiến - những người con của Hoàng Vân và Xuân Biều, đã sinh ra, lớn lên trên quê hương “địa chỉ đỏ” - “chiếc nôi của cách mạng Việt Nam”. Hai cụ là chiếc cầu nối đưa tôi về vùng đất địa linh nhân kiệt: Hoàng Vân và Xuân Biều; đi thăm một số di tích lịch sử ở huyện Hiệp Hòa, Bắc Giang. Nhờ đó, tôi có điều kiện tham khảo nhiều tài liệu quý của các nhà sử học, nhà văn, nhà báo; tham khảo các bài viết đăng trên trang Thông tin điện tử xã Hoàng Vân; đặc biệt là sự giúp đỡ của các cụ, các ông bà, con cháu dòng họ Ngô ở Vân Xuyên, Hoàng Vân với sự cộng tác tích cực, hiệu quả của Đại tá Ngô Đức Lịch - nguyên cán bộ Cục Nhà trường, Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, ông Nguyễn Văn Chung - cháu ruột cụ Đồ Ba...
Nội dung cuốn sách góp phần khẳng định tầm vóc, giá trị, ý nghĩa và ấn tượng mạnh mẽ về An toàn khu II của Trung ương và Xứ ủy Bắc Kỳ thời kỳ tiền khởi nghĩa, nêu rõ hơn dấu ấn của xã Hoàng Vân - một “địa chỉ đỏ” của An toàn khu II
với các chuỗi sự kiện đã diễn ra trên quê hương cách mạng Hoàng Vân. Đây là sự lựa chọn “điểm” để qua đó, phản ánh bức tranh tổng thể; khái quát giá trị, ý nghĩa và vai trò của An toàn
khu II - Hiệp Hòa, Bắc Giang trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược ở thế kỷ XX, sự phát huy mạnh mẽ truyền thống quê hương của cấp ủy, chính quyền và nhân dân xã Hoàng Vân, cũng như sự nỗ lực phấn đấu vươn lên của các thế hệ con cháu của họ trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
Trong cuốn sách, bằng tấm lòng tri ân sâu sắc của một nhà giáo, tôi đã cố gắng chỉ ra sự cần thiết phải đẩy mạnh hơn nữa công tác nghiên cứu, tìm lời giải đáp thỏa đáng, thuyết phục hơn về một số vấn đề còn phải tiếp tục nghiên cứu làm sáng tỏ ở An toàn khu II, chẳng hạn như câu chuyện người chở đò đưa đồng chí Trường Chinh qua sông Cầu thoát khỏi sự truy bắt của địch hoặc vấn đề cải cách ruộng đất ở Hoàng Vân, v.v. Cùng với đó, phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục lịch sử truyền thống với mong muốn là giúp mọi người dân Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ - những chủ nhân tương lai của nước nhà nhận thức đầy đủ, sâu sắc hơn cội nguồn lịch sử truyền thống An toàn khu II của Trung ương và Xứ ủy Bắc Kỳ thời kỳ tiền khởi nghĩa; đặc biệt là dấu ấn của Hoàng Vân - một “địa chỉ đỏ” trong An toàn khu II với sự gợi mở, mời gọi các nhà khoa học, nhà báo, nhà văn để tâm nghiên cứu, tiếp tục cho ra đời thêm nhiều công trình về các địa danh nổi tiếng khác trong vùng An toàn khu II mà tôi mới chỉ điểm tên trong cuốn sách nhỏ này.
Mặc dù tác giả cuốn sách đã rất cố gắng nhưng do khả năng và điều kiện thu thập tài liệu còn hạn chế, việc tiếp xúc với các nhân chứng lịch sử thường qua lời kể lại của các cụ cao tuổi và cả những người thuộc thế hệ con cháu ngày nay hoặc tiếp xúc với một số lãnh đạo địa phương còn trẻ tuổi nên một số sự kiện dù rất muốn viết sâu hơn, viết kỹ hơn nhưng chưa chín muồi; cho phép tôi tiếp tục khảo cứu sâu hơn, kỹ hơn để bảo đảm độ chính xác, sự chân thật của các sự kiện, xin phép sẽ trình bày nhận thức mới khi điều kiện cho phép.
Nhân dịp cuốn sách được xuất bản, ra mắt bạn đọc vào dịp hướng tới chào mừng kỷ niệm 135 năm Ngày sinh Bác Hồ,
50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước và 80 năm thành lập nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; từ đáy lòng mình, cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các cụ Ngô Văn Luyến, Nguyễn Thị Tiến, ông Ngô Quốc Việt và ông Nguyễn Trọng Lưu (Chủ biên cuốn Lịch sử Đảng bộ
xã Hoàng Vân, huyện Hiệp Hòa - tỉnh Bắc Giang), ông Nguyễn Văn Chung, Đại tá, Thạc sĩ Đỗ Phú Thọ - Nguyên Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân, Đại tá Ngô Đức Lịch - Nguyên cán bộ Cục Nhà trường Quân đội, Đại tá Nguyễn Văn Sáu - Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập và cộng sự là cán bộ, nhân viên Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, cùng tất cả mọi người đã cung cấp tài liệu; đọc biên tập, góp ý bản thảo; tận tình giúp đỡ tôi xuất bản cuốn sách này. Tác giả mong nhận được sự góp ý chân tình của bạn đọc gần xa để được lĩnh hội, tiếp thu, tích lũy thêm tư liệu, sự chỉ dẫn bổ sung cho cuốn sách để khi có điều kiện tái bản cuốn sách hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn và kính chúc sức khỏe bạn đọc!
TÁC GIẢ
Thông tin xuất bản
- Tác giả
- Thiếu tướng, Phó giáo sư Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Bá Dương
- Thể loại
- Sách kinh điển và lí luận quân sự
- Năm xuất bản
- 2025
- Số trang
- 164
- Khổ sách
- 14,5 x 20,5
