Tập chân dung văn học 80 gương mặt văn nghệ sĩ quân đội được tôi viết trong hàng chục năm. Khi về Truyền hình Quân đội nhân dân tháng 2 năm 1997, tôi đã có một số truyện ngắn, bài viết chân dung văn nghệ sĩ và bắt đầu thực hiện các phim chân dung về văn nghệ sĩ trong quân đội. Ngày ấy mới ngoài 20 tuổi, hăng hái có thừa nhưng kinh nghiệm còn rất mỏng, thậm chí có việc mù tịt, có việc thực hiện lần đầu nên không ít chuyện cười ra nước mắt. Nghĩ lại những ngày đó, tôi thấy mình hồn nhiên và có phần “liều lĩnh” mà chẳng hiểu tại sao vẫn theo được nghiệp văn bút tới hôm nay. Âu cũng là duyên phận và trách nhiệm.
Khi chúng tôi thực hiện các công việc hướng tới Kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam; 80 năm Ngày truyền thống Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, các kế hoạch về tuyên truyền, các cuộc đối thoại, bài viết truyền thống các đơn vị trong Tổng cục, chân dung văn nghệ sĩ thời chống thực dân Pháp, chống đế quốc Mỹ cứ thế nối tiếp nhau, đan cài nhau, đã đánh thức mạnh mẽ vùng ký ức của tôi.
Nghiệp văn bút của tôi có một mảng chính yếu là viết về lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng và người chiến sĩ. Tôi được gặp gỡ, giao lưu, viết chân dung, làm phim tài liệu chân dung về các tướng lĩnh, văn nghệ sĩ quân đội qua các thời kỳ. Khi ở Truyền hình Quân đội nhân dân, tôi được giao nhiệm vụ làm phim về các văn nghệ sĩ trong quân đội được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật. Chính những ngày tháng đi làm phim đã cho tôi sự trưởng thành và hiểu biết sâu sắc về đội ngũ văn nghệ sĩ trong quân đội qua các cuộc chiến tranh. Thật tự nhiên, các văn nghệ sĩ quân đội gắn bó rất chặt chẽ với ngôi Nhà số 4 - trụ sở Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Dù là mỹ thuật, âm nhạc, phim ảnh,… đều có gắn bó với ngôi Nhà số 4. Từ ngôi Nhà số 4, các văn nghệ sĩ vào chiến trường, rồi từ chiến trường, các văn nghệ sĩ trở về ngôi Nhà số 4 thân thương. Đội ngũ văn nghệ sĩ trong quân đội trưởng thành qua các cuộc chiến tranh dường như đều có gốc rễ gắn với Nhà số 4.
Cá nhân tôi, có thể nói đã gắn bó với Nhà số 4 từ ngày đầu năm 1997 khi về Truyền hình Quân đội nhân dân. Ngày đó, chúng tôi có chuyên mục giới thiệu Văn nghệ Quân đội hàng tháng trên truyền hình. Tôi được anh Thanh Tùng - Biên tập viên truyền hình giới thiệu và dẫn dắt, sau này giao hẳn cho tôi công việc trên. Từ trước đó, năm 1996, tôi đã tham dự Trại viết do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức và được làm quen với các chú, các anh ngôi Nhà số 4 rất tự nhiên, thân thiết. Những phim đầu tiên đều là làm về các nhân vật lừng danh Nhà số 4. Đó là họa sĩ Mai Văn Hiến, họa sĩ Văn Đa, nhà văn Nguyễn Minh Châu, nhà văn Nguyễn Khải, nhà thơ Vũ Cao, nhà văn Nguyễn Thi, nhà văn Xuân Thiều, nhà thơ Thanh Tịnh,… là nền tảng thuận lợi để sau này tôi viết các chân dung văn học. Ngày đó, các nhà văn, nhà thơ ở Văn nghệ Quân đội giúp đỡ tôi rất tận tình. Nhà thơ Lê Thành Nghị, nhà văn Ngô Vĩnh Bình luôn tận tình giới thiệu và cung cấp các khu vực tài liệu, địa chỉ gia đình, những người thân thiết của các nhân vật sẽ làm phim đã giúp tôi rất nhiều, giải quyết những việc chính yếu trong tổ chức thực hiện một bộ phim tài liệu. Các ông là những bậc thầy đầu tiên của tôi. Những bộ phim chúng tôi làm để tôn vinh các văn nghệ sĩ có đóng góp xứng đáng về văn học nghệ thuật, nhất là ở mảng đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng. Những ngày tháng học nghề và được làm nghề ấy, mãi mãi là những tháng ngày tươi đẹp nhất.
Khi trở về công tác ở ngôi Nhà số 4 (năm 2006), là người bên trong của ngôi nhà, tôi ngày càng nhận ra vẻ đẹp và chiều sâu của nó, vẻ đẹp và chiều sâu của đội ngũ văn nghệ sĩ quân đội không chỉ ở trong ngôi Nhà số 4, mà còn ở các khu vực khác trong toàn quân, toàn quốc. Những đóng góp của đội ngũ văn nghệ sĩ trong quân đội vừa lớn lao hùng tráng, vừa bình dị thân thương. Ở họ, không chỉ sự lao động sáng tạo đến tận cùng, mà tinh thần xả thân vì nhân dân, vì Tổ quốc thật không dễ gì kể được hết ra. Làm sao có thể kể được hết ra nỗi niềm của nhà văn - liệt sĩ Nguyễn Thi bôn ba từ Nam ra Bắc rồi lại hành quân từ Bắc vào Nam viết văn, chiến đấu và hy sinh tại chân cầu chữ Y đến hôm nay còn chưa tìm thấy hài cốt? Làm sao có thể kể hết được nỗi niềm của nhà thơ Phùng Quán lừng danh với Vượt Côn Đảo viết tại Nhà số 4 trên chiếc chiếu đã rách sờn bỗng đâu một ngày vướng Nhân văn giai phẩm phải treo bút, phải “cá trộm, rượu chịu, văn chui” mà nay hai ông đều đã được đặt tên phố tên đường nơi các thành phố lớn. Những câu chuyện như vậy, làm sao tôi không thể viết ra?
Tròn 30 năm cầm bút, tôi thực sự không nhớ hết mình đã viết bao nhiêu bài báo, bao nhiêu chân dung người chiến sĩ trong đó có các văn nghệ sĩ. Tôi viết luôn như một cơn lốc lao về phía trước, ít khi tĩnh tại để kiểm điểm xem mình đã làm được những gì, viết được bao nhiêu và sẽ phải viết bao nhiêu nữa? Cuộc sống của tôi phải nói rằng luôn rất hạnh phúc bởi luôn được tạo mọi điều kiện để sáng tác và công tác. Viết gì đều thỏa thích, trong sáng tác chưa bao giờ gặp phải cấm cản gì, trong đời sống cũng như vậy, điều đó là vô cùng cần thiết đối với một nhà văn.
Bởi vậy, tôi luôn đặt ra những nhiệm vụ cho mình, ngắn hạn, dài hạn, kỳ hạn nhiều năm cũng có khi là giới hạn từng ngày, thậm chí từng giờ cho nghiệp viết. Tôi ngồi vào bàn viết đã trở thành tập quán, tuyệt không có vẻ gì gượng gạo, càng không có sự sốt ruột. Cứ ngồi vào bàn là viết, một mạch, năm này tháng khác đã tròn 30 năm.
Với dấu mốc truyền thống 80 năm Quân đội và Tổng cục, tôi ngay từ đầu đã có kế hoạch xuất bản tập sách 80 gương mặt văn nghệ sĩ quân đội. Đây vừa là sự tri ân vừa là trách nhiệm của tôi - một nhà văn quân đội thế hệ sau dấu mốc Đổi mới 1986. Tập sách với tôi đã có nền tảng thuận lợi từ mấy chục năm cầm máy ghi hình, cầm bút viết văn, đã được gặp gỡ, phỏng vấn, giao lưu với rất nhiều văn nghệ sĩ tên tuổi trong quân đội. Các văn nghệ sĩ lừng danh đó, nhiều người đã khuất, nhiều người bây giờ đang là những người thầy, người anh, người bạn vong niên của tôi, nên khi dựng lại chân dung họ, tôi luôn có những cảm xúc đặc biệt. Những câu chuyện trong 80 gương mặt văn nghệ sĩ quân đội đều là chuyện có thực, do chính mình chứng kiến, ghi lại nên cảm nhận về nó luôn rất rõ ràng. Có những câu chuyện rất sâu sắc, thậm chí đặc biệt éo le, tôi nghe cũng chỉ biết để đấy mà không dám viết ra vì những lý do riêng. Có câu chuyện mãi mãi chôn vùi trong ký ức.
Cũng phải thành thực thú nhận rằng, văn chương là vô cùng tận và văn tài của mỗi con người chừng mực biết bao. Bởi vậy, trong mỗi chân dung, tôi chỉ dám tìm một nét chính, một vẻ đặc sắc, một vài phác thảo trong sự phong phú vô cùng của các văn nghệ sĩ tài danh. Nhiều người tài hoa lắm, tác phẩm của họ rất lớn, đã định vị sừng sững, trở thành căn cước góp vào nền văn hóa dân tộc mà bài viết của tôi chưa thể ôm chứa hết mong bạn đọc thể tất cho. Lại có những chân dung hãy còn khiêm tốn về tác phẩm, về nghề nghiệp, nhưng do thực lòng mến mộ nhau, thuộc đường ăn nết ở của nhau, nên tôi mạnh dạn đưa vào cũng mong bạn đọc lượng thứ.
80 gương mặt văn nghệ sĩ quân đội dành tặng bạn đọc là góp phần để chúng ta nhìn lại, hình dung những chặng đường và những gương mặt văn nghệ sĩ trong quân đội với dấu mốc 80 năm.
Thông tin xuất bản
- Tác giả
- Phùng Văn Khai
- Thể loại
- Sách văn học, nghệ thuật, văn hóa phẩm
- Năm xuất bản
- 2024
- Số trang
- 452
- Khổ sách
- 16 x 24
