Cái đối lập, tương phản giữa chiến tranh và hòa bình luôn được tác giả nhấn mạnh trong nhiều truyện ngắn. Truyện Thiên nga trắng là một ví dụ xót xa, tuy nó được dựng lên trên nền hiện thực huyền ảo. Yếu tố tâm linh được Văn Xương chủ ý khai thác để xác tín sự bất tử của những người lính đã dâng hiến cuộc đời mình cho Tổ quốc. Một khoảng trời thanh khiết hiện ra bồng bềnh, nhẹ nhàng rơi rơi những cánh hoa tươi ngát, thả hương vào không gian thơm nức, ngất ngây. Rồi từ trong cái thiên đường muôn ngàn sắc hoa, ngời đẫm ánh trăng ấy, bỗng đâu có mười con thiên nga trắng phau nối nhau sà xuống chờn vờn, chờn vờn trên mặt hồ Thiên Thu, từ từ trút bỏ những bộ xiêm y. Một thoáng trôi qua, trước mắt tôi không phải là mười con thiên nga mà là mười cô gái đẹp lộng lẫy như những thiên thần. Họ vây lấy nhau, ngụp lặn, cười đùa, nhảy múa, nuột nà, phơi lộ ra những “vầng trăng” đầy căng, tươi hồng, phập phồng theo hơi thở. Rồi không hiểu sao họ lại ôm lấy nhau cứ thế rưng rưng khóc… Họ là ai? Trời ạ, mười con thiên nga ấy không gì khác chính là kiếp khác của mười cô thanh niên xung phong đã hy sinh giữa đại ngàn Trường Sơn. Đọc đến rưng rưng cảm động. Họ trẻ, sống đầy cống hiến nhưng cũng thật khao khát bản năng. Cái bản năng trong trẻo của những cô gái như Lan qua câu nói Đây là lần đầu tiên trong đời em được giặt quần áo cho người con trai đó anh ạ. Khát vọng làm vợ bình dị biết bao với mỗi người phụ nữ, nhưng chiến tranh không cho họ thực hiện điều đó. Một quả bom trong đêm đã lao vào lán của mười cô gái, dân bản đi tìm thi thể họ hai ngày mới gom đủ vào một chiếc ba lô con cóc. Nhiều ý nghĩa chất nén trong một truyện ngắn thoạt đọc ta thấy đẫm chất liêu trai. Nhưng đâu phải thế, cái hiện thực chiến tranh tàn khốc đến lạnh lùng trĩu nặng vào từng dòng chữ. Cũng vậy, cái sự bất tử của những cô gái Trường Sơn kiên cường được gửi gắm vào hình tượng mười nàng thiên nga rất đẹp trên hồ Thiên Thu. Đau thương xót xa mà không bi lụy, vết thương chiến tranh cơ hồ đã được băng bó lại và làm dịu bởi những trang văn xuôi thấm đẫm chất thơ như thế.
Chiến tranh mang trong nó những bi kịch dữ dội hay thầm lặng, những chất chứa hận thù không né tránh được. Có muốn tránh cũng chẳng thể nào tránh được. Truyện ngắn của Văn Xương giăng mắc những số phận người, bên này hay bên kia đều bị cuốn vào sự ác liệt của chiến tranh. Dù vậy, anh vẫn đề cao những gì thuộc về sự tốt đẹp của con người. Trong nhiều truyện ngắn của Văn Xương thấm đẫm sự chia sẻ sâu sắc, lòng vị tha cao cả cùng với ước mong về một cuộc sống bao dung, giàu tình yêu thương như Già bản Tà Thiêng; Bàn giao số phận; Hoài vọng… Ta hãy nghe cuộc đối thoại của anh bộ đội Giải phóng và người lính dù phía bên kia trong một căn hầm ẩm ướt ở Cổ Thành Quảng Trị giữa cảnh đổ nát tan hoang vì bom đạn. Thật xúc động: Ngoài trời mưa vẫn giăng kín mịt mùng, mưa xuyên qua hai khe hở của bức tường bịt miệng hầm chảy loang xuống. Long cởi chiếc áo đang mặc của mình nhét kín một khe hở rồi bảo: - Còn khe hở kia là của mày. Người lính ngụy giả bộ không nghe thấy, anh ta nghĩ bụng thằng Việt cộng này đã làm một việc vô ích và đến mức này rồi còn tính toán hơn thiệt. Kệ má nó cho nước chảy đầy hầm rồi cả hai cùng chết. Hết khổ đau, hết giành giật. - Tao và mày đang lâm vào tình thế khốn cùng, nhưng không phải là không còn hy vọng. Cố mà sống. - Thôi đi mi ơi - Người lính ngụy chua chát - Cố mà sống để rồi còn uýnh nhau phải không? - Tùy mày. Tao thì nghĩ: Phải cố mà sống rồi về với mẹ… (Hoài vọng). Cuối cùng, hai người lính ấy đều may mắn được sống sót qua cuộc chiến khốc liệt, họ không bị nghiền nát trong cái “cối xay thịt” Thành Cổ Quảng Trị mùa hè 1972 và trở thành hai nhà văn gặp nhau trong một trại viết khi hòa bình.
Không thể không kể tới những tình yêu đẹp của người lính thời bom đạn. Hồi quang của những mối tình thời chiến là những bản tình ca đẹp bền với thời gian. Truyện ngắn Lá thư người lính là ví dụ. Có người lính (chú Hưng) tự nguyện nhận nhiệm vụ nguy hiểm để đồng đội mình (nhân vật ông bố) được hưởng một đêm hạnh phúc hiếm hoi trong chiến tranh. Và đây là lời bố kể cho con trai sau này: Đêm ấy trong căn hầm của địa đạo Vịnh Mốc, dưới làn bom đạn rền rã của kẻ thù, đêm tân hôn đích thực của bố mẹ và kết quả của những giờ phút hạnh phúc đó chính là con. Còn chú Hưng… sau chuyến đi ấy đã mãi mãi không về. Ở đời hạnh phúc và nỗi đau thường song hành với nhau, có khi để có hạnh phúc cho người này thì phải đánh đổi bằng sự mất mát, hy sinh của người khác. Có điều trong chiến tranh tình đồng chí, đồng đội cao cả, thiêng liêng lắm, người ta không so đo tính toán thiệt hơn… sẵn sàng nhận về mình sự mất mát, hy sinh… (Lá thư người lính)
Thông tin xuất bản
- Tác giả
- Văn Xương
- Thể loại
- Sách văn học, nghệ thuật, văn hóa phẩm
- Năm xuất bản
- 2024
- Số trang
- 192
- Khổ sách
- 14,5 x 20,5
