Trong tên lửa và thiết bị bay, titan (Ti) và hợp kim Ti được dùng phổ biến để chế tạo các chi tiết quan trọng như thân vỏ, cánh tuabin động cơ, bình cao áp,… nhờ các ưu điểm nổi trội như độ bền riêng cao và độ bền mỏi tốt, chịu được nhiệt độ cao và bền nhiệt, cũng như khả năng chống ăn mòn rất tốt trong các môi trường ẩm ướt, nước biển và hóa chất. Được phát triển thành vật liệu kết cấu từ những năm 50 của thế kỷ XX, Ti và hợp kim Ti ngày càng đóng vai trò quan trọng, không chỉ trong lĩnh vực quân sự mà còn trong nhiều lĩnh vực dân dụng khác như sản xuất ô tô, đóng tàu, hóa dầu, hóa chất, điện, y sinh học đến cả thể thao và giải trí,... Có thể nói, Ti và hợp kim Ti là nhóm vật liệu vừa đặc biệt, vừa đặc thù do bởi các tính chất đặc biệt nổi trội như hợp kim Ti có độ bền riêng cao nhất trong các vật liệu kim loại phổ dụng và chịu ăn mòn hóa học trong nhiều môi trường khắc nghiệt… cũng như công nghệ sản xuất, gia công cũng khá riêng biệt, phức tạp, chi phí cao.
Trên thế giới ở các nước có nền khoa học công nghệ phát triển, kim loại và hợp kim Ti đã được tập trung, đầu tư nghiên cứu chế tạo và ứng dụng như một vật liệu chiến lược cho chế tạo động cơ máy bay, tên lửa, lĩnh vực không gian vũ trụ, đóng tàu và các ứng dụng quân sự khác.
Việt Nam là nước có tiềm năng về nguồn nguyên liệu quặng Ti nhưng hiện vẫn chưa có nhà máy sản xuất kim loại Ti. Việc sản xuất và gia công các sản phẩm từ Ti và hợp kim Ti phải nhập khẩu, nhưng không dễ nhập, nhất là với các hợp kim Ti đặc biệt ứng dụng trong quốc phòng. Cùng với đó, các công nghệ luyện kim (nấu và đúc), công nghệ gia công (rèn, dập, cắt gọt, hàn, xử lý nhiệt) Ti và hợp kim Ti cũng là vấn đề khó khăn với các cơ sở sản xuất nước ta do đòi hỏi trình độ kỹ thuật và công nghệ cao.
Từ nhu cầu của thực tiễn về chế tạo, gia công và sản xuất sản phẩm từ vật liệu Ti, cũng như yêu cầu nghiên cứu khoa học, học tập và đào tạo nghiên cứu sinh chuyên ngành Kỹ thuật Cơ khí - Động lực của Viện Tên lửa/ Viện Khoa học và Công nghệ quân sự, nhóm tác giả đặt vấn đề biên soạn giáo trình “Công nghệ chế tạo kết cấu tên lửa từ hợp kim titan”. Cuốn giáo trình được kết cấu gồm các chương sau:
- Chương 1 “Hợp kim titan và ứng dụng trong kết cấu tên lửa”. Chương này giới thiệu về hợp kim Ti, hợp kim hóa, phân loại các hợp kim Ti. Đặc điểm về tính chất và tổ chức tổ chức hợp kim. Ứng dụng hợp kim Ti chế tạo một số kết cấu tên lửa và khí cụ bay (TS Sái Mạnh Thắng).
- Chương 2 “Công nghệ nấu đúc hợp kim titan”. Chương 2 trình bày công nghệ nấu luyện hợp kim Ti, gồm lò nấu, vật liệu khuôn, công nghệ đúc phôi và chi tiết (TS Sái Mạnh Thắng).
- Chương 3 “Công nghệ gia công áp lực hợp kim titan”. Chương 3 trình bày về công nghệ tạo hình bằng gia công áp lực như cán, rèn, dập tấm là cơ sở cho tạo hình biến dạng hợp kim Ti (TS Đinh Văn Hiến).
- Chương 4 “Gia công cắt gọt hợp kim titan”. Chương 4 trình bày về công nghệ tạo hình bằng gia công cắt gọt cho hợp kim Ti (TS Vũ Tùng Lâm).
- Chương 5 “Hàn hợp kim titan”. Chương 5 trình bày cơ sở để hàn hợp kim Ti, các công nghệ cơ bản hàn hợp kim Ti, xử lý hợp kim khi hàn và sau hàn (TS Sái Mạnh Thắng)..
- Chương 6 “Xử lý nhiệt hợp kim titan”. Chương 6 trình bày cơ sở công nghệ xử lý nhiệt hợp kim Ti. Một số thông số công nghệ cho nhiệt luyện hợp kim Ti cụ thể (TS Sái Mạnh Thắng).
Giáo trình sẽ được dùng làm tài liệu giảng dạy cho hai học phần “Các công nghệ đặc biệt trong chế tạo tên lửa và khí cụ bay” và “Vật liệu kết cấu trong chế tạo máy đặc biệt” phục vụ đào tạo nghiên cứu sinh của Viện Khoa học và Công nghệ quân sự chuyên ngành Cơ khí - Động lực. Sách có giá trị tham khảo cho cán bộ nghiên cứu, kỹ sư thiết kế lựa chọn vật liệu và công nghệ vật liệu trong xử lý, gia công và ứng dụng hợp kim Ti trong lĩnh vực chế tạo tên lửa, thiết bị bay, quân sự và dân dụng.
Trong quá trình biên soạn, các tác giả đã cố gắng sử dụng những hiểu biết chuyên môn và các kinh nghiệm qua công tác thực tiễn, đồng thời tham khảo các tài liệu về công nghệ chế tạo của nước ngoài. Tập thể tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đến các đồng nghiệp thuộc Viện Tên lửa đã có những đóng góp để tài liệu này được ra mắt bạn đọc. Mặc dù đã cố gắng nhưng do phạm vi rộng mà giáo trình trình bày cũng như những hạn chế về trình độ của người viết nên chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của bạn đọc để cuốn sách được hoàn thiện hơn trong các lần xuất bản sau.
Xin chân thành cảm ơn!
Các tác giả
Thông tin xuất bản
- Tác giả
- Bộ Quốc phòng - Viện Khoa học và công nghệ quân sự
- Thể loại
- Sách giáo khoa, giáo trình và tài liệu giảng dạy trong quân đội
- Năm xuất bản
- 2022
- Số trang
- 160
- Khổ sách
- 19 x 27
