Nhạc cách mạng hay còn gọi là “nhạc đỏ”hình thành sau năm 1945 tại miền Bắc, gắn liền với sự xuất hiện của nhiều nhạc sĩ mà sau này trở thành trụ cột của nền âm nhạc Việt Nam hiện đại. Bằng nghệ thuật ca từ đặc sắc, độc đáo; âm hưởng hào hùng, khỏe khoắn nhưng cũng đậm chất trữ tình sâu lắng, thiết tha, ca khúc cách mạng có sức hấp dẫn, lôi cuốn mạnh mẽ, làm lay động hàng triệu trái tim yêu nước. Nội dung của ca khúc cách mạng là phản ánh hiện thực cách mạng, kháng chiến của Đảng; kêu gọi, cổ vũ, khích lệ tinh thần chiến đấu ngoan cường, dũng cảm của nhân dân; khơi gợi, xây đắp tinh thần đại đoàn kết của toàn thể dân tộc; góp phần tiếp thêm sức mạnh, ý chí, tinh thần lạc quan, niềm tin mãnh liệt vào tương lai tươi sáng của dân tộc Việt Nam. Có thể nói rằng, ca khúc cách mạng như tấm gương phản chiếu lịch sử hào hùng, bi tráng, được ví như một pho sử bằng âm nhạc của dân tộc Việt Nam. Trong suốt hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, ca khúc cách mạng luôn là dòng nhạc chủ lưu của nền âm nhạc nước nhà; là món ăn tinh thần không thể thiếu của nhân dân ta.
Tuy nhiên, hiện nay, trước sự biến đổi về hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa, kinh tế…; với sự giao lưu, tác động, ảnh hưởng của các xu hướng âm nhạc trên thế giới, thị hiếu âm nhạc của công chúng (nhất là giới trẻ) đã có nhiều thay đổi. Có những thời điểm, phạm vi biểu diễn, đối tượng thưởng thức, thời gian biểu diễn, sức lan tỏa của ca khúc cách mạng bị hạn chế, thu hẹp lại. Để “phục hưng” lại dòng nhạc cách mạng, trong những năm gần đây, các cuộc thi, liên hoan tuyên truyền ca khúc cách mạng được tổ chức rộng khắp ở các địa phương, ban ngành, công ty, xí nghiệp, trường học… trên cả nước. Những ca khúc thuở nào làm nên phong trào Tiếng hát át tiếng bom trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc ở thế kỷ XX giờ trở thành những Bài ca đi cùng năm tháng. Những bài hát của một thời đạn bom, máu lửa lại làm sống dậy cả một thời kỳ huy hoàng, bất khuất, làm rạo rực, say đắm lòng người. Đó là một hình thức giáo dục truyền thống rất hiệu quả cho thế hệ trẻ hiện nay về lịch sử của dân tộc, tình yêu đất nước và trách nhiệm của tuổi trẻ trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
Trên bình diện khoa học, hiện nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về ca khúc cách mạng nhưng chủ yếu tiếp cận ở góc độ âm nhạc, văn học, văn hóa… Hướng nghiên cứu về ca khúc cách mạng trên phương diện ngôn ngữ chưa nhiều, chưa thực sự làm nổi bật được vị trí, vai trò, sự đóng góp của phương diện ngôn ngữ trong ca khúc cách mạng đối với âm nhạc, lịch sử, văn hóa, ngôn ngữ… dân tộc.
Với chủ đề Nghệ thuật ca từ trong ca khúc cách mạng Việt Nam, cuốn sách nhằm đem đến cho bạn đọc những đặc sắc nghệ thuật sử dụng ca từ trong việc biểu hiện nội dung tư tưởng. Cụ thể là nghiên cứu đặc điểm sử dụng, khả năng biểu hiện ý nghĩa, các phương thức chuyển nghĩa và ý nghĩa biểu trưng của ca từ trong ca khúc cách mạng Việt Nam. Qua đó, làm rõ đặc điểm tri nhận của con người Việt Nam trong chiến tranh; sự tác động của những đặc trưng về lịch sử, chính trị, văn hóa đến cách sử dụng từ trong sáng tác ca khúc cách mạng. Từ đó góp phần giúp các nhà sáng tác trong việc xử lý, lựa chọn các phương tiện từ vựng tiếng Việt để viết ca từ cho các ca khúc; và các ca sĩ có thể nâng cao năng lực cảm thụ ý nghĩa thẩm mỹ hàm chứa trong mỗi ca khúc để có phong cách biểu diễn phù hợp, tác động có hiệu quả đến trái tim khối óc của thính giả, đưa ca khúc cách mạng đến gần hơn nữa với công chúng, đặc biệt là giới trẻ hiện nay… Ngoài ra, cuốn sách cũng sẽ là tài liệu hữu ích cho công tác giảng dạy các bộ môn lý luận sáng tác âm nhạc, phê bình âm nhạc; kỹ thuật giảng dạy thanh nhạc trong các trường, học viện âm nhạc, trung tâm văn hóa nghệ thuật trong cả nước.
Tuy nhiên, do hạn chế về không gian và thời gian, trong phạm vi cuốn sách này, tác giả chỉ lựa chọn khảo sát, nghiên cứu 175 ca khúc cách mạng sáng tác trong giai đoạn từ 1945 - 1975.
Nghiên cứu ca từ của các ca khúc cách mạng Việt Nam dưới góc độ ngôn ngữ học là một vấn đề mới; việc nghiên cứu, giải mã một cách đầy đủ và có hệ thống những hiện tượng ngôn ngữ đặc sắc trong các ca khúc cách mạng là một việc làm hết sức quan trọng và thiết thực. Do nhiều nguyên nhân chủ quan nên việc khai thác có phần, có mục chưa thực sự được sâu và toàn diện với phương diện nghiên cứu của cá nhân nên khó tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Vì vậy, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của các đồng chí và bạn đọc.
TÁC GIẢ
Thông tin xuất bản
- Tác giả
- TS. Nguyễn Thị Thúy Hà
- Thể loại
- Sách tham khảo
- Năm xuất bản
- 2022
- Số trang
- 196
- Khổ sách
- 14,5 x 20,5
