Ngày 11-7-1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 121/SL, Điều 3 của Sắc lệnh xác định rõ tổ chức biên chế của Tổng cục Chính trị gồm có 5 cơ quan, trong đó có Nhà xuất bản Vệ Quốc quân (từ đầu năm 1951 đổi tên là Nhà xuất bản Quân đội nhân dân). Ngày 11-7-1950 đã trở thành Ngày Truyền thống của Nhà xuất bản Quân đội nhân dân.
Nhìn lại chặng đường 70 năm qua, cán bộ, biên tập viên, nhân viên Nhà xuất bản Quân đội nhân dân (QĐND) rất đỗi tự hào là một trong bốn nhà xuất bản của cả nước hình thành từ những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp. Đặc biệt, vinh dự, tự hào được Chủ tịch Hồ Chí Minh dành cho Nhà xuất bản QĐND tình cảm và sự quan tâm sâu sắc. Năm 1968, Nhà xuất bản QĐND được Bác tin tưởng giao cho xuất bản bộ sách Người tốt việc tốt mang tên “Vì nước vì dân”. Người đã trực tiếp chỉ dạy các đồng chí cán bộ Nhà xuất bản QĐND cách viết lời giới thiệu, cách chọn bài, biên soạn bài, cách biên tập, làm bìa, và ứng xử văn minh trong cách chi trả nhuận bút cho tác giả. Trong quá trình Nhà xuất bản QĐND thực hiện nhiệm vụ xuất bản bộ sách, Người đã viết lên trang hai của bản thảo cuốn sách “Vì nước vì dân” lời dạy vô cùng quý báu: “Mong bạn đọc góp ý kiến, phê bình”.
Nhà xuất bản Quân đội nhân dân
Cuốn sách có bút tích của Người hiện đang được lưu giữ trang trọng tại Phòng Truyền thống của Nhà xuất bản QĐND. Cũng trong Phòng Truyền thống, có một bức ảnh được đặt ở vị trí trang trọng, đó là bức ảnh Bác Hồ bế con gái của đồng chí Lê Tất Đắc – Giám đốc đầu tiên của Nhà xuất bản Vệ Quốc quân (tiền thân của Nhà xuất bản QĐND). Những tình cảm, sự quan tâm đặc biệt của Bác và sự quan tâm của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quân đội trong suốt 70 năm qua đã tiếp thêm sức mạnh tinh thần, là nguồn cổ vũ động viên, để lại bao ân tình không chỉ ở chặng đường đã qua mà chắc chắn còn lưu mãi trong ký ức các thế hệ hôm nay, mai sau của Nhà xuất bản QĐND.
Mới đây nhất, thăm gian triển lãm sách của Nhà xuất bản QĐND nhân kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập Đảng, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc, đồng chí Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Võ Văn Thưởng, Thủ trưởng Tổng cục Chính trị đã dừng lại rất lâu, ân cần chỉ dạy, vui vẻ chuyện trò, để lại ấn tượng sâu sắc. Đó là sự quan tâm, nhưng cũng thể hiện niềm tin yêu mà các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, quân đội dành cho Nhà xuất bản QĐND.
*
Từ những ngày đầu nơi Bản Vẹ, một bản nhỏ nằm trong ATK Định Hóa, Thái Nguyên, những người lính xuất bản đã phục vụ cách mạng bằng công việc lặng lẽ của mình. Những chiếc máy chữ, những trang giấy bồi ráp tay người, những cuốn sách còn thô sơ, bìa vẽ tay, sách mỏng khổ nhỏ được đóng thủ công…, bao khó khăn thiếu thốn, nhưng hàng trăm cuốn sách đã từ đó mà tỏa ra chiến trường, đến tay bộ đội và nhân dân, kịp thời phục vụ kháng chiến.
Kháng chiến thành công, từ Việt Bắc, Nhà xuất bản về Thủ đô, rồi bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, lại sơ tán lên núi rừng tiếp tục nhiệm vụ phục vụ kháng chiến; cả khi đã về lại Hà Nội (năm 1967) thì trong những năm tháng đánh Mỹ, cán bộ, biên tập viên Nhà xuất bản QĐND vẫn tỏa khắp các mặt trận, đi thực tế, lấy tư liệu, tổ chức những bản thảo nóng hổi hơi thở chiến trường. Trong những kiện hàng gửi vào chiến trường, mỗi kiện hàng bao giờ cũng kèm theo sách. Khi địch đánh phá ác liệt, giao thông khó khăn, những bao tải sách được bọc kỹ bằng ni lông, thả trôi theo dòng sông, suối đến các điểm có giao liên nhận, gửi vào cho bộ đội. Có lẽ, trên thế giới, hiếm có một nhà xuất bản nào phục vụ bạn đọc theo cách độc đáo ấy.
Trong thời bình, công tác xuất bản có thuận lợi nhiều mặt, song trước sự bùng nổ của thông tin trên internet, mạng xã hội, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã và đang ảnh hưởng mạnh mẽ đến hoạt động xuất bản. Cán bộ, biên tập viên, nhân viên Nhà xuất bản QĐND vẫn giữ trọn lời thề của người lính, vẫn chung thủy với nghề. Chiến tranh không quật ngã được ý chí quyết tâm khắc phục khó khăn thì gian khổ đâu có làm người lính xuất bản sờn lòng. Vẫn nhọc nhằn “thức” bên trang bản thảo, xuất bản sách phục vụ nhiệm vụ giáo dục, tuyên truyền đường lối quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước…; huấn luyện chiến đấu; giáo dục chính trị; hướng dẫn nghiệp vụ và phục vụ đời sống tinh thần của bộ đội với một thái độ tận tụy hết mình. Khi cần sách gấp phục vụ nhiệm vụ chính trị, cán bộ, biên tập viên, nhân viên Nhà xuất bản QĐND quyết tâm làm ngày làm đêm, cả ngày nghỉ ngày lễ… Có những bản thảo chỉ vẻn vẹn vài ba ngày phải xuất bản kịp thời để phục vụ nhiệm vụ cấp trên giao, cả “guồng máy” vẫn phối hợp nhịp nhàng để đảm bảo sách ra kịp tiến độ, đạt chất lượng cả về nội dung và hình thức. Những ví dụ như thế đã minh chứng cho trách nhiệm, tâm huyết với niềm vinh dự, tự hào, sứ mệnh cao cả của người lính xung kích trên mặt trận văn hóa tư tưởng của Đảng và Quân đội.
*
70 năm son sắt thủy chung cùng bộ đội, tận tụy phục vụ giải phóng dân tộc, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Nhà xuất bản QĐND luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ cao cả mà Đảng, Bác Hồ và Quân đội giao cho. Sách của Nhà xuất bản QĐND đã gắn bó với bộ đội và nhân dân trên khắp mọi miền đất nước, góp phần ghi tạc lịch sử, cung cấp tri thức và nâng cao đời sống tinh thần của bộ đội. Những người lính “Bộ đội Cụ Hồ” mang theo sách trong hành trang. Dưới đáy ba lô bao giờ cũng có những cuốn sách, quyển sổ tay chép những vần thơ yêu thích từ trong sách. Có người chiến sĩ hy sinh trên chiến trường, trong túi vẫn còn cuốn sách đang đọc dở dang. Trong đường hầm, giữa hai trận đánh, các chiến sĩ say mê cùng đọc sách cho nhau nghe. Mỗi cuốn sách của Nhà xuất bản QĐND như tiếp thêm sức mạnh góp phần chiến thắng quân thù.
Công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, sách của Nhà xuất bản QĐND đã và đang là hành trang quý giá không thể thiếu của bộ đội. Trong thời đại công nghiệp 4.0, sách là một thứ vũ khí mềm bởi khi tri thức càng giàu lên thì những người lính “Bộ đội Cụ Hồ” càng cần phải biết cách làm cho súng đạn hiền đi, đúng với tinh thần “đem đại nghĩa thắng hung tàn” của dân tộc Việt Nam. Và sách của Nhà xuất bản QĐND đã và đang thực hiện vai trò sứ mệnh cao cả ấy.
70 năm, từ biểu trưng mang hình ảnh “đầu súng trăng treo”, từ Sắc lệnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày 11-7-1950, từ lời dạy tự tay Người viết lên bản thảo “vì nước vì dân”, từ những tấm Huân chương, Giải thưởng sách…, đến những tình cảm, sự tin cậy của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quân đội qua các thời kỳ cùng các cộng tác viên, bạn đọc cả trong và ngoài Quân đội là những hành trang để Nhà xuất bản QĐND vững vàng bước đi trên chặng đường mới.
Điểm lại chặng đường 70 năm được đắp xây bằng trí tuệ, tâm huyết của các thế hệ đã tạo dựng nên thương hiệu cao quý rất đỗi tự hào trong suốt 70 năm qua: Nhà xuất bản QĐND – Nhà xuất bản của những người lính Cụ Hồ. 70 năm ấy biết bao ân tình.
Đại tá Nguyễn Văn Sáu
